ΤΥΠΙΚΟ 10η Ενότητα: Το άγραφο τυπικό

Το άγραφο τυπικό

Το Τυπικό, όπως ήδη αναφέρθηκε, είναι το βιβλίο που περιέχει την τάξη των ιερών ακολουθιών. Το πρώτο τυπικό παρουσιάστηκε από τον Άγιο Σάββα στα Ιεροσόλυμα και  αναθεωρήθηκε επανειλημμένα. Το1890 καταρτίστηκε το σημερινό Τυπικό από επιτροπή που συγκροτήθηκε στο Φανάρι κι έμεινε περισσότερο γνωστό ως Τυπικό του Βιολάκη.

Ωστόσο, υπάρχουν πρακτικές και παραδόσεις που δεν έχουν καταγραφεί επίσημα, αλλά ακολουθούνται από  ιερείς και ψάλτες ως μέρος της ζώσας εκκλησιαστικής εμπειρίας. Αυτές οι άγραφες διατάξεις συγκροτούν το λεγόμενο άγραφο τυπικό και περιλαμβάνουν λεπτομέρειες για τη συμπεριφορά των ψαλτών στο αναλόγιο, τη σειρά των ύμνων, καθώς και  μικρές διαφοροποιήσεις πουδιαμορφώθηκαν μέσα στους αιώνες.

Σε αυτό το άρθρο δεν γίνεται να παρατεθεί το σύνολο του άγραφου τυπικού. Θα αναφερθούν μόνο ορισμένα σημεία, ώστε ο αναγνώστης να αποκτήσει μια βασική εικόνα:

1.  Στην εκφώνηση του ιερέα «Αντιλαβού, σώσον…» η απάντηση του χορού είναι «Κύριε Ελέησον» (και όχι «Ἀμήν», όπως λανθασμένα λέγεται από ορισμένους).
   
   
2. Κατά την εκφώνηση «της Παναγίας αχράντου…» δεν προβλέπεται σε κανένα τυπικό η ψαλμώδηση του «Υπεραγία Θεοτόκε σώσον ημάς» και  ακόμη μεγαλύτερο σφάλμα είναι το «…πρέσβευε υπέρ ημών».
   
   
3. Ο «Απόστολος» δίδεται από την Ωραία Πύλη και ο Αναγνώστης τον απαγγέλει με ύφος κλιτόν στο μέσο του ναού, απέναντι από το δεσποτικό.
   
   
4. Το «Πιστεύω» και το «Πάτερ ημώ» απαγγέλλονται και δεν ψάλλονται (ούτε το ακροτελεύτιο).
   
   
5. Το «Σε υμνούμεν…» ψάλλεται χαμηλοφώνως.
   
   
6.  Κατά τις Δεσποτικές εορτές αντί του «είδομεν το φως…» ψάλλεται το απολυτίκιο της εορτής.
   
   
7. Τα αντίφωνα «Ταις πρεσβείαις…», «Σώσον ημάς…», «ο Μονογενής…» ψάλλονται σε ήχο β΄.
   
   
8. Ο Ν΄ψαλμός στον όρθρο της Κυριακής ψάλλεται κυρίως σε β΄ήχο.
   
   
9.  Όταν ψάλλεται η «Τιμιωτέρα» οι χοροί κατέρχονται από τα στασίδια τους.
   
   
10. Όταν πρόκειται να χοροστατήσει Αρχιερέας και να ιερουργήσει, στους αίνους μετά το «αινείτε» του Β΄χορού, ο Α΄χορός ψάλει το «Δεσπότη και Αρχιερέα...» σε αργή χρονική αγωγή και όταν αυτός αρχίσει να ευλογεί τον λαό ψάλλεται υπό του Β΄χορού το «εις πολλά έτη Δέσποτα. Τότε ο Αρχιερέας εισέρχεται στο ιερό βήμα.

Υπάρχουν πολλές διατάξεις και ερμηνείες όρων, όπως: 

• σε ποιον ήχο θα ψαλεί η Δοξολογία ή το Χερουβικό, 

• τι ονομάζεται «Ασματικό», 

• τι είναι η «Υπακοή» και τα «Φωταγωγικά» κ.α. 

τα οποία αφενός μεν δεν είναι δυνατόν να καταγραφούν εδώ, αφετέρου δε, διδάσκονται βιωματικά μέσα από τη συμμετοχή στο αναλόγιο και την καθοδήγηση έμπειρων ψαλτών.