Ψαλτική Τέχνη

Η Τέχνη της Ψαλτικής

Η σελίδα αυτή παρουσιάζει το Θεωρητικό και Παιδαγωγικό πλαίσιο της ψαλτικής τέχνης.

Σπουδή στην Ψαλτική Τέχνη

Για την σπουδή της Ψαλτικής Τέχνης στην καθημερινή μελέτη και εξάσκηση δείτε τη διαδικασία που περιγράφεται στην ενότητα Μελέτη Ψαλτικής.

Η ψαλτική τέχνη έχει την δική της τεχνική!

Πρώτα απ’ όλα, ο ψάλτης οφείλει, την ώρα που εκτελεί τα άσματα, να προσεύχεται και να πιστεύει βαθιά σε αυτό που κάνει. Αν δεν πιστεύει, δεν μπορεί να βοηθήσει τον εκκλησιαζόμενο.

Η καλή φωνή αποτελεί πλεονέκτημα, αλλά δεν αρκεί από μόνη της.
Απαιτούνται: ευαίσθητο και πρόθυμο «αφτί» να ακούει, επιμονή για μελέτη και υπομονή μέχρι να επέλθει η ψαλτική ωρίμανση.

Το ψάλλειν είναι δώρο του Θεού. Άλλος το έχει εκ κοιλίας μητρός, άλλος χρειάζεται να καταβάλει σημαντική προσπάθεια για να το αποκτήσει.

Χαρακτηριστικό των καλών ψαλτών είναι ότι βρέθηκαν κοντά σε μύστη της ψαλτικής τέχνης και άκουσαν…πολύ και προσεκτικά.

> Πως θα μάθω να ψάλλω πρακτικά <

Το Πρόγραμμα Πρακτικής Ψαλτικής (χωρίς εκμάθηση παρασημαντικής - νότες) στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες, τα τρία Α :

Ακοή - Αποστήθιση – Ανατροφοδότηση

- Ακοή

1. Ακούω το ηχητικό χωρίς να ψάλλω.
(Οι παλαιοί δάσκαλοι έλεγαν πως για να αποστηθίσει κανείς σωστά, πρέπει να το ακούσει πρώτα 30 φορές).

2. Σημειώνω ποιες λέξεις ή φράσεις  ανεβαίνουν ηχητικά και ποιες κατεβαίνουν.

3. Προσέχω το τέλος της λέξης ή φράσης: σε ποιο τονικό ύψος βρίσκεται (οξύ ή βαρύ).

4. Πριν ψάλλω το άκουσμα, ψάλλω την κλίμακα για σωστή τοποθέτηση της φωνής.

( Σύνδεσμος ΚΛΙΜΑΚΑΣ:  Η κλίμακα της βυζαντινής μουσικής )

5. Ακούω και σιγο-ψάλλω με τον φθόγγο "ν" ή "μ" κι ύστερα με τα λόγια (30 φορές).

6. Ψάλλω μαζί με το ηχητικό  (30 φορές).

7. Ακούω σε χαμηλή ένταση το ηχητικό - ως υποβοήθηση - και ψάλλω μαζί του (30 φορές).

- Αποστήθιση

8. Ψάλλω το μέλος χωρίς το ηχητικό, έως ότου το αποστηθίσω.

- Ανατροφοδότηση

9. Λαμβάνω ανατροφοδότηση - καθοδήγηση μέσω επικοινωνίας με τον συντονιστή.

Προαιρετικά:

Ηχογραφώ τον εαυτό μου και συγκρίνω με το ηχητικό.

– Αν δεν είναι καθόλου ίδιο, επαναλαμβάνω τα βήματα 5 - 6  &  7.
– Αν είναι περίπου ίδιο, επαναλαμβάνω το βήμα 5 και προσπαθώ ξανά.
– Αν είναι ίδιο, συνεχίζω μέχρι να το εμπεδώσω.

Σημείωση: Είναι φυσιολογικό να μην μας αρέσει η φωνή μας όταν την ακούμε ηχογραφημένη.

> Πως θα μάθω Βυζαντινή Μουσική (νότες) και να ψάλλω <

α) μέρος

1. Αναγνωρίζω τα σημάδια και τις μαρτυρίες της μουσικής. 

2. Κατανοώ τη χρονική διάρκεια και τη ρυθμική αγωγή.

3. Χωρίζω το κείμενο σε μικρές μουσικές φράσεις από μαρτυρία σε μαρτυρία. 

4. Χωρίζω το μουσικό κείμενο σε μέτρα με διαστολές και σημειώνω τον χρόνο πάνω από κάθε μέτρο.

5. Διαβάζω την κάθε φράση χωρίς να ψάλλω, λέγοντας τον κάθε φθόγγο με το όνομά του και κρατώ σταθερό ρυθμό, μετρώντας τον χρόνο με το χέρι.

• Σημειώνω την πιο χαμηλή και την πιο υψηλή νότα που έχω να τραγουδήσω.
• Επαναλαμβάνω το διάβασμα μέχρι να αποκτήσω άνεση στη ροή του λόγου.
• Συνεχίζω με τις υπόλοιπες φράσεις.

Αυτή η διαδικασία είναι απαραίτητη στο αρχικό στάδιο του νεοεισερχόμενου στον κόσμο της μουσικής και ονομάζεται Μετροφωνική.

β) μέρος

6. Ακούω λίγες φορές το σχετικό ηχητικό της παραλλαγής.

7. Πριν ψάλλω λέω την  κλίμακα  και στην συνέχια ψάλλω μόνος μου τους χαρακτήρες φράση - φράση με την ονομασία των φθόγγων κρατώντας πάντοτε σταθερό ρυθμό.

Tips:
Αν στην αρχή δυσκολεύεσαι, χρησιμοποίησε, αντί για την ονομασία των φθόγγων, τη συλλαβή "νε" ή το σύμφωνα "μ" ή "ν", ακούγοντας το ηχητικό.

Επαναλαμβάνω κάθε μουσική φράση όσες φορές χρειάζεται, μέχρι να αποκτήσω άνεση στην παραλλαγή.

8. Ψάλλω ολόκληρο το μουσικό κομμάτι αρκετές φορές παραλλαγή.

Η συγκεκριμένη διαδικασία είναι η πιο βασική στην εκμάθηση της Βυζαντινής Μουσικής και λέγεται:  "ψάλλω Παραλλαγή".

γ) μέρος

9. Όταν η παραλλαγή εκτελείται με άνεση, ακούω το ηχητικό του ύμνου λίγες φορές.

10. Ύστερα ψάλλω τον ύμνο ανά μουσική φράση με τα λόγια:

• Στην αρχή ψάλλω τον ύμνο απλά, ακολουθώντας τα μουσικά σημάδια.
• Συνεχίζω μέχρι να ολοκληρωθούν οι φράσεις του ύμνου και στη συνέχεια τον ψάλλω ολόκληρο.
• Σε περίπτωση δυσκολίας απόδοσης του ύμνου επιστρέφω στην παραλλαγή.

11. Κατόπιν ακούω ξανά το ηχητικό, προσπαθώ να εντοπίσω τους χαρακτήρες ποιότητας

      και έκφρασης όπου εκτελούνται και τους σημειώνω πάνω στο μουσικό κείμενο. 

    

12. Ψάλλω πολλές φορές ολόκληρο το μουσικό κείμενο με τους χαρακτήρες ποιότητας & έκφρασης, προσπαθώντας να αποστηθίσω τον ύμνο, τη μελωδία του, τον ρυθμό του και τον χρόνο του.

Η διαδικασία αυτή λέγεται: "ψάλλω Μέλος".

Στην πορεία θα συναντάς ξανά και ξανά γνωστές μουσικές φράσεις, γεγονός που μειώνει τον χρόνο εκμάθησης. Έτσι η διαδικασία εκμάθησης της Βυζαντινής Μουσικής γίνεται ευκολότερη και αποτελεσματικότερη.

Προαιρετικά:

Ηχογραφώ τον εαυτό μου και συγκρίνω με το ηχητικό.

– Αν δεν είναι καθόλου ίδιο ή είναι περίπου ίδιο, επαναλαμβάνω τη διαδικασία από το β) μέρος (παραλλαγή)

– Αν είναι ίδιο, συνεχίζω μέχρι να το εμπεδώσω.

Σημείωση: Είναι φυσιολογικό να μην μας αρέσει η φωνή μας όταν την ακούμε ηχογραφημένη.

Ψαλτική Επιμόρφωση

• Μελετώ τα άρθρα του Τυπικού και της Ιστορίας - Λειτουργικής και το  Άκουσμα από κάθε  Διδακτική Ενότητα.

• Ενημερώνομαι από τα Δίπτυχα για το τυπικό της ακολουθίας στην οποία θα συμμετάσχω.

• Μελετώ ολόκληρη την Ακολουθία
  
  
• Αναζητώ κάθε ευκαιρία συμμετοχής στο Αναλόγιο.
  
  

Αντί Επιλόγου

- Τις παραπάνω διαδικασίες ακολούθησαν - και συνεχίζουν να ακολουθούν - όλοι οι ψάλτες που γνωρίζουν να ψάλλουν σωστά και παραδοσιακά, είτε πρακτικά είτε μουσικά.

- Κανείς δεν μπορεί να πει στον εαυτό του πως "έμαθε" να ψάλει. 
Η μελέτη της Βυζαντινής Μουσικής δεν τελειώνει ποτέ. 
Ακόμα και οι μεγάλοι πρωτοψάλτες πριν την ακολουθία, συμβουλεύονται το Τυπικό και ρίχνουν μια μουσική ματιά σε ό,τι πρόκειται να ψάλλουν --- και συνεχώς ...ακούν.

Και δεν σταματούν εκεί:
Αναζητούν νέους ύμνους για να εμπλουτίσουν το ρεπερτόριό τους, αποφεύγοντας τη μονοτονία.
Αυτό βέβαια, απαιτεί επαναλαμβανόμενη μελέτη παραλλαγής και μέλους.
Τα αριστουργήματα - μουσουργήματα των μεγάλων Μαϊστόρων είναι τόσα πολλά, που δεν φτάνει μια ζωή για να τα ψάλλει κανείς.