Δομή & Ύλη

Δομή & Ύλη του προγράμματος

Εισαγωγικά

«Ο θέλων μουσικήν μαθείν και θέλων επαινείσθαι, θέλει πολλάς υπομονάς, θέλει πολλάς ημέρας, θέλει καλόν σωφρονισμόν και φόβον του Κυρίου, τιμήν εἰς τόν Διδάσκαλον, δουκᾶτα εἰς τάς χεῖρας, τότε νά μάθει ὁ μαθητής καί τέλειος νά γένῃ».

Χρυσάφης ο Νέος (ακμή περ. 1650 - 1685)

Η Βυζαντινή Μουσική ως Εκκλησιαστική Τέχνη και Γλώσσα

Η Βυζαντινή Μουσική - ή, καλύτερα, η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησιαστική Μουσική - είναι το τραγούδι που ταιριάζει να απευθύνεται σε Εκείνον που όχι μόνο αγαπά, αλλά είναι η ίδια η Αγάπη. 

Η Βυζαντινή μουσική λειτουργεί ως γλώσσα: διαθέτει σύστημα γραφής, φωνητική άρθρωση, συντακτικούς κανόνες και εσωτερική λογική. Μέσα από αυτήν, ο άνθρωπος υμνεί τον Τρισάγιο Θεό και τους Αγίους Του, συμμετέχοντας ενεργά στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας.

Η εκμάθησή της απαιτεί μεθοδικότητα, υπομονή και βιωματική προσέγγιση. Δεν αρκεί η τεχνική κατάκτηση· ζητείται εσωτερική κατανόηση, πνευματική ευαισθησία και βαθμιαία ένταξη στο εκκλησιαστικό ήθος.
Όταν η μουσική αυτή γίνει κτήμα του ψάλτη, μεταμορφώνεται σε τρόπο ύπαρξης και προσευχής.

Τηλεδιδασκαλείο και Βυζαντινή Μουσική

✨ Τι είναι το πρόγραμμα

Το Τηλεδιδασκαλείο Ψαλτικής Τέχνης προσφέρει ένα ολοκληρωμένο, ετήσιο πρόγραμμα εξ αποστάσεως θεωρητικής & πρακτικής εκπαίδευσης στη Βυζαντινή Μουσική και την Ψαλτική Τέχνη.

Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί ώστε να ολοκληρώνεται μέσα σε έναν χρόνο. Τα θεωρητικά μαθήματα βασίζονται στην ύλη του αναλυτικού προγράμματος του πρώτου έτους σπουδών των Ωδείων και των Σχολών Βυζαντινής Μουσικής.

Η διάρκεια της εκμάθησης εξαρτάται από τον διαθέσιμο χρόνο και τον ρυθμό αφομοίωσης του κάθε σπουδαστή, ιδιαίτερα ως προς τις μουσικές θέσεις και τις φράσεις των ύμνων. Με συστηματική εξάσκηση, ο μαθητευόμενος προχωρά με σταθερά βήματα προς την ψαλμώδηση των ύμνων των ιερών ακολουθιών της Εκκλησίας.  

📘 Μεθοδολογία

Τρόπος Εκμάθησης - Εξέτασης - Παράδοσης της Ύλης

Τα μαθήματα πραγματοποιούνται ατομικά, από τον προσωπικό χώρο του σπουδαστή, μέσω της ιστοσελίδας και της άμεσης επικοινωνίας, η οποία γίνεται είτε τηλεφωνικά, είτε μέσω της εφαρμογή Meet (προτείνεται).

🕒 Ασύγχρονη Εκμάθηση

Ο εκπαιδευόμενος μελετά στον δικό του χρόνο τη Διδακτική Ενότητα που του έχει υποδειχθεί από τον συντονιστή, αξιοποιώντας το υλικό της ιστοσελίδας.

Η βασική εκμάθηση πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της προσωπικής επικοινωνίας σπουδαστή–συντονιστή. Έτσι, δεν απαιτείται πολύωρο διάβασμα· χρειάζονται κυρίως επαναλήψεις για την εμπέδωση της ύλης.

🎧 Σύγχρονη Εξέταση και Παράδοση Ύλης

Αφού ο σπουδαστής ολοκληρώσει τη μελέτη της Διδακτικής Ενότητας, ενημερώνει τον συντονιστή και μαζί ορίζουν την ώρα της τηλεσυνάντησης.

Κατά τη σύντομη αυτή επικοινωνία:

• ο σπουδαστής ψάλλει την άσκηση ή το άκουσμα που έχει μελετήσει,

• ο συντονιστής διορθώνει όπου χρειάζεται,

• απαντά σε απορίες,

• και κρίνει αν ο σπουδαστής θα επανέλθει ή θα προχωρήσει στην επόμενη ενότητα.

💻 Σταθερή Γραμμή Επικοινωνίας

Στην ιστοσελίδα, στο tab Τηλεματική, υπάρχει αναρτημένος σύνδεσμος  Βιντεοκλήσεις- Meet για σταθερή online επικοινωνία με όλους τους σπουδαστές.

Ο σύνδεσμος είναι ενεργός συγκεκριμένες ημέρες και ώρες, από τις οποίες ο σπουδαστής επιλέγει εκείνη που τον εξυπηρετεί για την τηλεσυνάντηση.

👥 Ομαδικές Τηλεσυναντήσεις

Κατά τη διάρκεια του εκπαιδευτικού έτους (Οκτώβριος – Ιούνιος) πραγματοποιούνται και ομαδικές τηλεσυναντήσεις.

Οι ενημερώσεις σχετικά με το πρόγραμμα του Τηλεδιδασκαλείου, καθώς και οι ανακοινώσεις για τις τηλεσυναντήσεις, αναρτώνται στην ομάδα Viber «Τηλεδιδασκαλείο Ψαλτικής Τέχνης».
Οι ημερομηνίες και οι ώρες δημοσιεύονται επίσης στο Ημερολόγιο  και στο tab Τηλεματική της ιστοσελίδας.

Κατευθύνσεις σπουδών

Το πρόγραμμα προσφέρει δύο κατευθύνσεις σπουδών, ώστε ο κάθε εκπαιδευόμενος να επιλέξει τον τρόπο μάθησης που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες και τους στόχους του.

1) Α' Κατεύθυνση – Θεωρητική & Πρακτική Ψαλτική

Περιλαμβάνει τρεις θεματικές ενότητες και συνδυάζει τη θεωρητική κατάρτιση στη Βυζαντινή Μουσική με την Πρακτική Ψαλτική.

α’ Θεματική Ενότητα – Θεωρία Βυζαντινής Μουσικής

1. Συστατικά της μελωδίας

• Μουσικοί φθόγγοι & μαρτυρίες

• Κλίμακες, διαστήματα, τόνοι

• Φωνητικοί χαρακτήρες

• Χρονικοί χαρακτήρες

• Χαρακτήρες ποιότητας & έκφρασης

• Γενικά στοιχεία περί ήχων

2. Γυμνάσματα παραλλαγής

• Ρυθμοί: δίσημος, τρίσημος, τετράσημος

• Διαστήματα: 2ας έως 8ης

• Χαρακτήρες που αυξάνουν και διαιρούν τον χρόνο

• Εκτέλεση χαρακτήρων ποιότητας: ψηφιστόν, βαρεία, ομαλόν, αντικένωμα, σύνδεσμος

• Εκτέλεση χαρακτήρων έκφρασης: ισάκι, τσάκισμα, πίεσμα, λύγισμα, τρομικόν, στρεπτόν.

β’ Θεματική Ενότητα – Σύντομο Αναστασιματάριο

Μελέτη βασικών αναστάσιμων ύμνων κατ’ ήχον, από το σύντομο αναστασηματάριο:

• Κεκραγάρια

• Στιχηρά Εσπέρια

• Απόστιχα

• Πασαπνοάρια

• Στιχηρά των Αίνων

• «Θεός Κύριος» & Αναστάσιμο Απολυτίκιο

• «Και νυν» Θεοτοκίον Απολυτικίων

• Δοξαστικό Θεοτοκίον

γ’ Θεματική Ενότητα – Πρακτική Διδασκαλία - Προσόμοια

Πρακτική διδασκαλία βασικών προσομοίων τροπαρίων σε όλους τους ήχους της οκταηχίας.

2) Β' Κατεύθυνση – Πρακτική Ψαλτική

Περιλαμβάνει μία θεματική ενότητα με έμφαση στην αποστήθιση και την πρακτική εφαρμογή. Ο σπουδαστής μελετά και απομνημονεύει::

• Προσόμοια κατ’ ήχον

• Τροπάρια Εσπερινού & Όρθρου από το σύντομο Αναστασιματάριο

• Ύμνους της Θείας Λειτουργίας (του Μαθητή)

Μαθαίνοντας ένα προσόμοιο, ο σπουδαστής αποκτά τη δυνατότητα να ψάλλει δεκάδες παρόμοια τροπάρια, ακολουθώντας τον ήχο και τη μελωδική γραμμή του ειρμού. Έτσι, η εκμάθηση γίνεται πιο ουσιαστική και λειτουργική.

Αυτός ο τρόπος διδασκαλίας είναι ιδιαίτερα προσιτός σε όσους διαθέτουν – όπως συνηθίζεται να λέγεται – «μουσικό αυτί» και μπορούν να αποστηθίζουν με σχετική ευκολία. Ωστόσο, με λίγη καλή θέληση και συστηματική προσπάθεια, ο καθένας μπορεί να μάθει να ψάλλει πρακτικά και να προοδεύσει σταθερά.
«Αν ο χρόνος σου είναι περιορισμένος για να μάθεις την παρασημαντική (τα σημάδια - νότες), η Πρακτική Ψαλτική σου προσφέρει έναν πιο άμεσο και γρήγορο τρόπο εκμάθησης».

📘 Κοινά στοιχεία και για τις δύο κατευθύνσεις

Και στις δύο κατευθύνσεις ενσωματώνονται βασικές γνώσεις:

• Ιστορίας & Λειτουργικής της Βυζαντινής Μουσικής

• Τυπικού των ακολουθιών

• Θεωρίας Βυζαντινής Μουσικής

• Εκφοράς Αναγνωσμάτων & απαγγελίας Αποστόλου 
  
  

🎯 Τελικός στόχος

Στόχος του προγράμματος είναι ο σπουδαστής, μέσα από τη συστηματική μελέτη και πρακτική εξάσκηση, να αποκτήσει τις απαραίτητες βάσεις ώστε να μπορεί σταδιακά να ψάλλει με επάρκεια και ασφάλεια στις Ιερές Ακολουθίες.

Η πρόοδος εξαρτάται από το επίπεδο, τον χρόνο και τη συνέπεια μελέτης κάθε σπουδαστή. Με την ολοκλήρωση της βασικής ύλης, αποκτά μια στέρεη βάση για να συνεχίσει τη μελέτη του και να εξελιχθεί σταδιακά στο Αναλόγιο.

📚  Συνοδευτικό Υλικό και Εκπαιδευτική Ολοκλήρωση

Όλες οι παραπάνω ενότητες συνοδεύονται από ηχητικά ακούσματα, τα οποία ενισχύουν ουσιαστικά την εμπέδωση της ύλης. Κάθε άκουσμα αποτελεί, μαζί με τη Θεωρία, το Τυπικό και την Ιστορία–Λειτουργική, μία ολοκληρωμένη Διδακτική Ενότητα (εδώ η 1η).
(Τα ακούσματα που παρατίθενται προέρχονται από το διαδίκτυο και από τον συντονιστή.)

Ο εκπαιδευόμενος που θα ολοκληρώσει την παραπάνω ύλη αποκτά τη δυνατότητα να ψάλλει μουσικά τα βασικά στοιχεία της Ψαλτικής Τέχνης, όπως αυτά διδάσκονται στο πρώτο έτος των Σχολών Βυζαντινής Μουσικής. Με αυτή τη βάση, μπορεί να προχωρήσει άμεσα στη μελέτη του Αργοσύντομου Αναστασιματαρίου.

Οι παλαιοί δάσκαλοι έλεγαν χαρακτηριστικά:

«Όποιος ολοκληρώσει και το Αργοσύντομον Αναστασιματάριον, θεωρείται κατά 60% μουσικά καταρτισμένος ψάλτης.»

Πιστοποίηση

Μετά την επιτυχή παρακολούθηση των διαδικτυακών μαθημάτων δίνεται:

• Βεβαίωση Παρακολούθησης

Επιπλέον, παρέχεται η δυνατότητα απόκτησης Πτυχίου ή Διπλώματος Βυζαντινής Μουσικής μέσω κατατακτήριων εξετάσεων σε Σχολή Βυζαντινής Μουσικής, αναγνωρισμένη από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Οι επιλογές είναι οι εξής:

1. Απόκτησης Πτυχίου Ιεροψάλτου σε σύντομο χρονικό διάστημα
2. Απόκτησης Πτυχίου Βυζαντινής Μουσικής μετά από τετραετή φοίτηση
3. Απόκτησης Διπλώματος Μουσικοδιδασκάλου Βυζαντινής Μουσικής μετά από επταετή φοίτηση.

Στις Σχολές Βυζαντινής Μουσικής γίνονται δεκτοί όλοι οι ενδιαφερόμενοι. Ωστόσο, δίπλωμα μπορούν να λάβουν μόνο όσοι είναι απόφοιτοι τουλάχιστον Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Το Τηλεδιδασκαλείο και η Εκμάθηση της Ψαλτικής Τέχνης

Το Τηλεδιδασκαλείο προκρίνει την εκμάθηση των χαρακτήρων της Βυζαντινής Μουσικής (παρασημαντικής) και ο λόγος είναι προφανής:

Η εκκλησιαστική μουσική διαθέτει πλούσια υμνογραφία η οποία είναι αδύνατον να καλυφθεί μόνο μέσω της εκμάθησης της πρακτικής εκμάθησης της Ψαλτικής Τέχνης.
Όποιος γνωρίζει "μουσική ανάγνωση" έχει τη δυνατότητα να διαβάσει και να ψάλλει οποιοδήποτε μέλος.

Βασική προϋπόθεση για την εκμάθηση:

Τόσο στην πρώτη, όσο και στην δεύτερη κατεύθυνση, είναι απαραίτητο να ακολουθούνται πάντοτε και με ακρίβεια οι οδηγίες που αναγράφονται στη σελίδα:

Η Ψαλτική Τέχνη

Σημαντικό:

    Για να σημειώσει κανείς πρόοδο στην ψαλτική τέχνη, είναι αναγκαία:

• η καθημερινή προσωπική ενασχόληση με την ψαλτική, έστω και για πέντε λεπτά την ημέρα
• η συνεχής παρουσία στο αναλόγιο, δίπλα σε ψάλτη που γνωρίζει εις βάθος τη βυζαντινή μουσική παράδοση.

Αν μένεις στην περιοχή μας, το αναλόγιο της ενορίας μου σε περιμένει. Η ζωντανή συμμετοχή σου εκεί είναι απαραίτητη και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πρακτικής σου εκπαίδευσης στο Τηλεδιδασκαλείο.

Εκπαιδευτικό Υλικό

Το εκπαιδευτικό υλικό του προγράμματος είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα, οργανωμένο ανά Διδακτική Ενότητα.

Κάθε διδακτική ενότητα περιλαμβάνει:

>Θεωρία - τα Θεωρητικά της Βυζαντινής Μουσικής, όπως απορρέουν από την πράξη της Ψαλτικής

>Πρακτική (Δράση) - Είναι η στιγμή της εφαρμογής: «ανεβαίνουμε» στο Αναλόγιο και θέτουμε σε πράξη τη θεωρία της ενότητας.

>Άκουσμα - περιλαμβάνονται εισαγωγικά ακούσματα βυζαντινής μουσικής.

Οι πρώτες διαδακτικές ενότητες Θεωρίας - Δράσης πλαισιώνονται από αναρτήσεις:

>Ιστορία - περιγράφεται η ιστορική πορεία της εκκλησιαστικής μουσικής

>Τυπικό - παρουσιάζονται οι βασικές διατάξεις των ακολουθιών της Ορθόδοξης Ελληνικής Εκκλησίας

Οι οχτώ ήχοι της εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής παρέχονται με συγκεκριμένη σειρά, έτσι ώστε ο σπουδαστής να μυηθεί σιγά και σταθερά στην Ψαλτική Τέχνη. Η αρχή γίνεται με:

1. ήχος πλάγιος του τετάρτου
2. ήχος πρώτος
3. ήχος πλάγιος του πρώτου
4. ήχος τέταρτος 
5. ήχος τρίτος
6.  πλάγιος του τρίτου ή βαρύς
7. ήχος δεύτερος
8. ήχος πλάγιος του δευτέρου

Διδακτικό Υλικό

Για τα Θεωρητικά της Βυζαντινής Μουσικής χρησιμοποιούνται στοιχεία από βιβλία διαφόρων συγγραφέων - εκδοτών, όπως:

> Θεωρία Και Πράξη Της Εκκλησιαστικής Μουσικής, Γεώργιος Κωνσταντίνου, Αθήνα 2001

> Μέθοδος Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής (Θεωρία και Ασκήσεις), Διονυσίου Ηλιόπουλου, Αθήνα 1995

> Εκκλησιαστική Μουσική Α' Γυμνασίου (Διαδίκτυο)

> Θεωρία και Πράξη της Βυζαντινής Μουσικής, π. Βασιλείου Περουλάκη (Διαδίκτυο)

> Μάθε Ψάλλειν, Κυριάκου Κισκηρέα, Καλαμάτα 2020 (Διαδίκτυο)

τα οποία βασίζονται κυρίως:

στο Μέγα Θεωρητικόν του Χρυσάνθου εκ Μαδύτων (1832)
και τη Στοιχειώδη Διδασκαλία Εκκλησιαστικής Μουσικής της Επιτροπής (1883).

Για το πρακτικό μέρος της Βυζαντινής Μουσικής χρησιμοποιούνται:

το σύντομο Αναστασιματάριο του Ιωάννου Πρωτοψάλτου (έκδοσης 1905)
και το Ειρμολόγιον του ιδίου (έκδοσης 1903).

Για την πρακτική ψαλτική χρησιμοποιούνται τα προσόμοια του Άρχοντος Μουσικοδιδασκάλου & Πρωτοψάλτου Δ. ΣΟΥΡΛΑΝΤΖΗ (Διαδίκτυο).

Προαπαιτούμενα

για την παρακολούθηση των μαθημάτων:

► Βασικές γνώσεις χειρισμού υπολογιστή ή κινητού

► Πρόσβαση στο Διαδίκτυο

► Προσωπικό e‑mail (κατά προτίμηση Gmail)
(Αν δεν έχεις ήδη ένα λογαριασμό gmail, μπορείς εύκολα να δημιουργήσεις έναν του τύπου: onoma@gmail.com (δημιουργία: gmail Λογαριασμός)

► Συσκευή κινητής τηλεφωνίας με ενεργό αριθμό

► Εφαρμογές: PDF Adobe Reader, Viber, Meet

(στην Αρχική Σελίδα της Google πατάς τις κουκίδες δεξιά, το Meet βρίσκεται μέσα στις εφαρμογές και δεν χρειάζεται εγκατάσταση.)

► Η ύπαρξη γνώσεων μουσικής ή ψαλτικής ΔΕΝ αποτελούν προϋπόθεση.

Μέσω της εκπαιδευτικής πλατφόρμας παρέχονται:

• Οδηγίες χρήσης και πλοήγησης του ιστολογίου Εγχειρίδιο

• Χρηστικές ιστοσελίδες σχετικές περί την ψαλτική τέχνη Χρηστικά

• Ιστοσελίδες παροχής των καθ' ημέρα ακολουθιών Ακολουθίες και Τυπικό 

• Πληροφορίες για το Ισοκράτημα - τη βάση της Ψαλτικής τέχνης - και οδηγίες για το πως κρατάμε το ίσον στον ψάλτη

• Ιστοσελίδες με βίντεο βυζαντινής μουσικής από μεγάλες χορωδίες και επώνυμους πρωτοψάλτες διαθέσιμες στο πλαϊνό μενού: Βυζαντινά Μελωδήματα και Ψαλτική Ηχώ. (Δείτε εδώ)

• Σύνοψη των αναρτημένων άρθρων, ταξινομημένων ανά ετικέτα:

• Θεωρία, Ιστορία, Τυπικό, Δράση & Άκουσμα

• Οργανωμένο σύνολο μαθημάτων ανά Διδακτική Ενότητα ιδιαίτερα χρήσιμο για τη διαδικασία εκμάθησης.

• Σελίδες που περιγράφουν τον τρόπο Μελέτη της Ψαλτικής και τον δρόμο που οδηγεί στην οικείωση Της τέχνης του Ψάλλειν

• Σελίδες με συγκεντρωμένα ακούσματα από Προσόμοια - Ειρμοούς και το Σύντομο Αναστασιματάριον

• Σελίδα περί Φωνητικής και Ορθοφωνίας πολύ βοηθητική για τη φώνηση της ψαλτικής.
  
  
• Χώρος τηλε-συνάντησης / τηλε-εκπαίδευσης και επικοινωνίας: Τηλεματική

• Διαδικτυακά βιβλία :

Θεωρία & Πράξη της Βυζαντινής Μουσικής -

Αναστασηματάριον Σύντομο &

Προσόμοια

Παρέχεται πλήρης εκπαιδευτική υποστήριξη.
Ο εκπαιδευόμενος απευθύνεται στον συντονιστή για άμεση επίλυση αποριών:

• μέσω Viber 
• μέσω της ιστοσελίδας με τη χρήση του CHAT 
• μέσω Meet 

Κόστος προγράμματος

Το πρόγραμμα του Τηλεδιδασκαλείου προσφέρεται χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση. Αποτελεί μια προσωπική διακονία προς δόξα Θεού και μια συμβολή στη διάδοση της ιερής μουσικής μας παράδοσης.

Μοναδική υποχρέωση είναι η συνέπεια και ο σεβασμός στο μάθημα, ώστε να υπάρχει ουσιαστική πρόοδος.

Η συμμετοχή στο αναλόγιο είναι επιθυμητή.

Αν το θέλεις, μπορείς κι εσύ να στηρίξεις αυτή την προσπάθεια με τον δικό σου τρόπο.

Επικοινωνία - Εγγραφή

Το αίτημα συμμετοχής, με την ηλικία και ένα τηλέφωνο επικοινωνίας, υποβάλλεται μέσω της ιστοσελίδας:

• από τη φόρμα «Επικοινωνήστε μαζί μας» που βρίσκεται στην αριστερή στήλη της Αρχικής Σελίδας
• από το TAB  Επικοινωνία
• από το messenger στο facebook

Μετά την υποβολή, ο συντονιστής επικοινωνεί με τον ενδιαφερόμενο και τον προσθέτει στην ομάδα Viber «Τηλεδιδασκαλείο Ψαλτικής Τέχνης», όπου αναρτώνται όλες οι σχετικές ενημερώσεις.

Κατακλείδα

Αφού μελετήσεις προσεκτικά τα παραπάνω, καλείσαι να επιλέξεις την κατεύθυνση που επιθυμείς να ακολουθήσεις και να με ενημερώσεις.

Τότε η θεόπνευστη μουσική των Αγγέλλων θα ανοίξει τις πύλες της. Εκεί θα σου αποκαλυφθεί μια τέχνη που δεν είναι απλώς ήχος, αλλά προσευχή, δεν είναι απλώς γνώση αλλά βίωμα. 

Θα την εξερευνήσεις με πόθο, θα την κατακτήσεις με ταπείνωση και θα την μεταλαμπαδεύσεις με αγάπη στις γενιές που έρχονται, ως πολύτιμο φως της εκκλησιαστικής ψαλτικής τέχνης - της τέχνης που αποτελεί ζωντανή έκφραση της Ορθόδοξης λατρείας και πνευματικότητας, της τέχνης που ενώνει γη και ουρανό.