Δομή & Ύλη

Δομή & Ύλη του προγράμματος

Εισαγωγικά

«Ο θέλων μουσικήν μαθείν και θέλων επαινείσθαι, θέλει πολλάς υπομονάς, θέλει πολλάς ημέρας, θέλει καλόν σωφρονισμόν και φόβον του Κυρίου, τιμήν εἰς τόν Διδάσκαλον, δουκᾶτα εἰς τάς χεῖρας, τότε νά μάθει ὁ μαθητής καί τέλειος νά γένῃ».

Χρυσάφης ο Νέος (ακμή περ. 1650 - 1685)

Η Βυζαντινή Μουσική ως Εκκλησιαστική Τέχνη και Γλώσσα

Η Βυζαντινή Μουσική - ή, καλύτερα, η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησιαστική Μουσική - είναι το τραγούδι που ταιριάζει να απευθύνεται σε Εκείνον που όχι μόνο αγαπά, αλλά είναι η ίδια η Αγάπη. 

Η Βυζαντινή μουσική λειτουργεί ως γλώσσα: διαθέτει σύστημα γραφής, φωνητική άρθρωση, συντακτικούς κανόνες και εσωτερική λογική. Μέσα από αυτήν, ο άνθρωπος υμνεί τον Τρισάγιο Θεό και τους Αγίους Του, συμμετέχοντας ενεργά στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας.

Η εκμάθησή της απαιτεί μεθοδικότητα, υπομονή και βιωματική προσέγγιση. Δεν αρκεί η τεχνική κατάκτηση· ζητείται εσωτερική κατανόηση, πνευματική ευαισθησία και βαθμιαία ένταξη στο εκκλησιαστικό ήθος.
Όταν η μουσική αυτή γίνει κτήμα του ψάλτη, μεταμορφώνεται σε τρόπο ύπαρξης και προσευχής.

Τηλεδιδασκαλείο και Βυζαντινή Μουσική

✨ Τι είναι το πρόγραμμα

Το Τηλεδιδασκαλείο Ψαλτικής Τέχνης προσφέρει ένα ολοκληρωμένο, ετήσιο πρόγραμμα εξ αποστάσεως θεωρητικής και πρακτικής εκπαίδευσης στη Βυζαντινή Μουσική και την Ψαλτική Τέχνη.

Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί ώστε να ολοκληρώνεται μέσα σε έναν χρόνο. Τα θεωρητικά μαθήματα βασίζονται στην ύλη του αναλυτικού προγράμματος του πρώτου έτους σπουδών των Ωδείων και των Σχολών Βυζαντινής Μουσικής.

Η διάρκεια της εκμάθησης εξαρτάται από τον διαθέσιμο χρόνο και τον ρυθμό αφομοίωσης του κάθε σπουδαστή, ιδιαίτερα ως προς τις μουσικές θέσεις και τις φράσεις των ύμνων. Με συστηματική εξάσκηση, ο μαθητευόμενος προχωρά με σταθερά βήματα προς την ψαλμώδηση των ύμνων των ιερών ακολουθιών της Εκκλησίας.  

📘 Μεθοδολογία

Τρόπος Εκμάθησης - Εξέτασης - Παράδοσης της Ύλης

Τα μαθήματα πραγματοποιούνται ατομικά, από τον προσωπικό χώρο του σπουδαστή, μέσω της ιστοσελίδας και της άμεσης επικοινωνίας, η οποία γίνεται είτε τηλεφωνικά, είτε μέσω της εφαρμογή Meet (προτείνεται).

🕒 Ασύγχρονη Εκμάθηση

Ο εκπαιδευόμενος μελετά στον δικό του χρόνο τη Διδακτική Ενότητα που του έχει υποδειχθεί από τον συντονιστή, αξιοποιώντας το υλικό της ιστοσελίδας.

Η βασική εκμάθηση πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της προσωπικής επικοινωνίας σπουδαστή–συντονιστή. Έτσι, δεν απαιτείται πολύωρο διάβασμα· χρειάζονται κυρίως επαναλήψεις για την εμπέδωση της ύλης.

🎧 Σύγχρονη Εξέταση και Παράδοση Ύλης

Αφού ο σπουδαστής ολοκληρώσει τη μελέτη της Διδακτικής Ενότητας, ενημερώνει τον συντονιστή και μαζί ορίζουν την ώρα της τηλεσυνάντησης.

Κατά τη σύντομη αυτή επικοινωνία:

• ο σπουδαστής ψάλλει την άσκηση ή το άκουσμα που έχει μελετήσει,

• ο συντονιστής διορθώνει όπου χρειάζεται,

• απαντά σε απορίες,

• και κρίνει αν ο σπουδαστής θα επανέλθει ή θα προχωρήσει στην επόμενη ενότητα.

💻 Σταθερή Γραμμή Επικοινωνίας

Στην ιστοσελίδα, στο tab Τηλεματική, υπάρχει αναρτημένος σύνδεσμος  Βιντεοκλήσεις- Meet για σταθερή online επικοινωνία με όλους τους σπουδαστές.

Ο σύνδεσμος είναι ενεργός συγκεκριμένες ημέρες και ώρες, από τις οποίες ο σπουδαστής επιλέγει εκείνη που τον εξυπηρετεί για την τηλεσυνάντηση.

👥 Ομαδικές Τηλεσυναντήσεις

Κατά τη διάρκεια του εκπαιδευτικού έτους (Οκτώβριος – Ιούνιος) πραγματοποιούνται και ομαδικές τηλεσυναντήσεις.

Οι ενημερώσεις σχετικά με το πρόγραμμα του Τηλεδιδασκαλείου, καθώς και οι ανακοινώσεις για τις τηλεσυναντήσεις, αναρτώνται στην ομάδα Viber «Τηλεδιδασκαλείο Ψαλτικής Τέχνης».
Οι ημερομηνίες και οι ώρες δημοσιεύονται επίσης στο Ημερολόγιο , στο tab Τηλεματική της ιστοσελίδας.

Κατευθύνσεις σπουδών

Το πρόγραμμα προσφέρει δύο κατευθύνσεις σπουδών, ώστε ο κάθε εκπαιδευόμενος να επιλέξει τον τρόπο μάθησης που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες και τους στόχους του.

1) Α' Κατεύθυνση – Θεωρητική & Πρακτική Ψαλτική

Περιλαμβάνει τρεις θεματικές ενότητες και συνδυάζει τη θεωρητική κατάρτιση στη Βυζαντινή Μουσική με την πρακτική ψαλτική.

α’ Θεματική Ενότητα – Θεωρία Βυζαντινής Μουσικής

1. Συστατικά της μελωδίας

• Μουσικοί φθόγγοι & μαρτυρίες

• Κλίμακες, διαστήματα, τόνοι

• Φωνητικοί χαρακτήρες

• Χρονικοί χαρακτήρες

• Χαρακτήρες ποιότητας & έκφρασης

• Γενικά στοιχεία περί ήχων

2. Γυμνάσματα παραλλαγής

• Ρυθμοί: δίσημος, τρίσημος, τετράσημος

• Διαστήματα: 2ας έως 8ης

• Χαρακτήρες που αυξάνουν και διαιρούν τον χρόνο

• Εκτέλεση χαρακτήρων ποιότητας: ψηφιστόν, βαρεία, ομαλόν, αντικένωμα, σύνδεσμος

• Εκτέλεση χαρακτήρων έκφρασης: ισάκι, τσάκισμα, πίεσμα, λύγισμα, τρομικόν, στρεπτόν.

β’ Θεματική Ενότητα – Σύντομο Αναστασιματάριο

Μελέτη βασικών αναστάσιμων ύμνων κατ’ ήχον:

• Κεκραγάρια

• Στιχηρά Εσπέρια

• Απόστιχα

• Πασαπνοάρια

• Στιχηρά των Αίνων

• «Θεός Κύριος» & Αναστάσιμο Απολυτίκιο

• «Και νυν» Θεοτοκίον Απολυτικίων

• Δοξαστικό Θεοτοκίον

γ’ Θεματική Ενότητα – Προσόμοια

Διδασκαλία βασικών προσομοίων τροπαρίων σε όλους τους ήχους της οκταηχίας.

2) Β' Κατεύθυνση – Πρακτική Ψαλτική

Περιλαμβάνει μία θεματική ενότητα με έμφαση στην αποστήθιση και την πρακτική εφαρμογή. Ο σπουδαστής μελετά και απομνημονεύει::

• Προσόμοια κατ’ ήχον

• Τροπάρια Εσπερινού & Όρθρου από το σύντομο Αναστασιματάριο

• Ύμνους της Θείας Λειτουργίας (του Μαθητή)

Μαθαίνοντας ένα προσόμοιο, ο σπουδαστής αποκτά τη δυνατότητα να ψάλλει δεκάδες παρόμοια τροπάρια, ακολουθώντας τον ήχο και τη μελωδική γραμμή του ειρμού. Έτσι, η εκμάθηση γίνεται πιο ουσιαστική και λειτουργική.

Αυτός ο τρόπος διδασκαλίας είναι ιδιαίτερα προσιτός σε όσους διαθέτουν – όπως συνηθίζεται να λέγεται – «μουσικό αυτί» και μπορούν να αποστηθίζουν με σχετική ευκολία. Ωστόσο, με λίγη καλή θέληση και συστηματική προσπάθεια, ο καθένας μπορεί να μάθει να ψάλλει πρακτικά και να προοδεύσει σταθερά.

📘 Κοινά στοιχεία και για τις δύο κατευθύνσεις

Και στις δύο κατευθύνσεις ενσωματώνονται βασικές γνώσεις:

• Ιστορίας & Λειτουργικής της Βυζαντινής Μουσικής

• Τυπικού των ακολουθιών

• Θεωρίας Βυζαντινής Μουσικής

• Εκφοράς Αναγνωσμάτων & απαγγελίας Αποστόλου 
  
  

🎯 Τελικός στόχος

Ανεξαρτήτως κατεύθυνσης, με την ολοκλήρωση των μαθημάτων ο σπουδαστής θα μπορεί να ψάλλει πρακτικά τις ακολουθίες της Εκκλησίας.

📚  Συνοδευτικό Υλικό και Εκπαιδευτική Ολοκλήρωση

Όλες οι παραπάνω ενότητες συνοδεύονται από ηχητικά ακούσματα, τα οποία ενισχύουν ουσιαστικά την εμπέδωση της ύλης. Κάθε άκουσμα αποτελεί, μαζί με τη Θεωρία, το Τυπικό και την Ιστορία–Λειτουργική, μία ολοκληρωμένη Διδακτική Ενότητα (εδώ η 1η).
(Τα ακούσματα που παρατίθενται προέρχονται από το διαδίκτυο και από τον Συντονιστή.)

Ο εκπαιδευόμενος που θα ολοκληρώσει την παραπάνω ύλη αποκτά τη δυνατότητα να ψάλλει μουσικά τα βασικά στοιχεία της Ψαλτικής Τέχνης, όπως αυτά διδάσκονται στο πρώτο έτος των Σχολών Βυζαντινής Μουσικής. Με αυτή τη βάση, μπορεί να προχωρήσει άμεσα στη μελέτη του Αργοσύντομου Αναστασιματαρίου.

Οι παλαιοί δάσκαλοι έλεγαν χαρακτηριστικά:

«Όποιος ολοκληρώσει και το Αργοσύντομον Αναστασιματάριον, θεωρείται κατά 60% μουσικά καταρτισμένος ψάλτης.»

Πιστοποίηση

Μετά την επιτυχή παρακολούθηση των διαδικτυακών μαθημάτων δίνεται:

• Βεβαίωση Παρακολούθησης

Επιπλέον, παρέχεται η δυνατότητα απόκτησης Πτυχίου ή Διπλώματος Βυζαντινής Μουσικής μέσω κατατακτήριων εξετάσεων σε Σχολή Βυζαντινής Μουσικής, αναγνωρισμένη από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Οι επιλογές είναι οι εξής:

1. Απόκτησης Πτυχίου Ιεροψάλτου σε σύντομο χρονικό διάστημα
2. Απόκτησης Πτυχίου Βυζαντινής Μουσικής μετά από τετραετή φοίτηση
3. Απόκτησης Διπλώματος Μουσικοδιδασκάλου Βυζαντινής Μουσικής μετά από επταετή φοίτηση.

Στις Σχολές Βυζαντινής Μουσικής γίνονται δεκτοί όλοι οι ενδιαφερόμενοι. Ωστόσο, δίπλωμα μπορούν να λάβουν μόνο όσοι είναι απόφοιτοι τουλάχιστον Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Το Τηλεδιδασκαλείο και η Εκμάθηση της Ψαλτικής Τέχνης

Το Τηλεδιδασκαλείο προκρίνει την εκμάθηση των χαρακτήρων της Βυζαντινής Μουσικής και ο λόγος είναι προφανής:

Η εκκλησιαστική μουσική διαθέτει πλούσια υμνογραφία η οποία δεν μπορεί να καλυφθεί πλήρως μόνο μέσω της εκμάθησης της πρακτικής εκμάθησης της Ψαλτικής Τέχνης.
Όποιος γνωρίζει "μουσική ανάγνωση" έχει τη δυνατότητα να διαβάσει και να ψάλλει οποιοδήποτε μέλος.

Βασική προϋπόθεση για την εκμάθηση:

Τόσο στην πρώτη, όσο και στην δεύτερη κατεύθυνση, είναι απαραίτητο να ακολουθούνται πάντοτε και με ακρίβεια οι οδηγίες που αναγράφονται στη σελίδα:

Η Ψαλτική Τέχνη

Σημαντικό:

    Για να σημειώσει κανείς πρόοδο στην ψαλτική τέχνη, είναι αναγκαία:

• η καθημερινή προσωπική ενασχόληση με την ψαλτική, έστω και για πέντε λεπτά την ημέρα
• η συνεχής παρουσία στο αναλόγιο, δίπλα σε ψάλτη που γνωρίζει εις βάθος τη βυζαντινή μουσική παράδοση.

Το αναλόγιο της ενορίας στην οποία υπηρετώ είναι πάντοτε ανοιχτό για τους σπουδαστές του Τηλεδιδασκαλείου.

Εκπαιδευτικό Υλικό

Το εκπαιδευτικό υλικό του προγράμματος είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα, οργανωμένο ανά Διδακτική Ενότητα.

Κάθε διδακτική ενότητα περιλαμβάνει:

>Θεωρία - τα Θεωρητικά της Βυζαντινής Μουσικής, όπως απορρέουν από την πράξη της Ψαλτικής

>Πρακτική (Δράση) - Είναι η στιγμή της εφαρμογής: «ανεβαίνουμε» στο Αναλόγιο και θέτουμε σε πράξη τη θεωρία της ενότητας.

>Άκουσμα - περιλαμβάνονται εισαγωγικά ακούσματα βυζαντινής μουσικής.

Οι πρώτες διαδακτικές ενότητες Θεωρίας - Δράσης πλαισιώνονται από αναρτήσεις:

>Ιστορία - περιγράφεται η ιστορική πορεία της εκκλησιαστικής μουσικής

>Τυπικό - παρουσιάζονται οι βασικές διατάξεις των ακολουθιών της Ορθόδοξης Ελληνικής Εκκλησίας

Οι οχτώ ήχοι της εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής παρέχονται με συγκεκριμένη σειρά, έτσι ώστε ο σπουδαστής να μυηθεί σιγά και σταθερά στην Ψαλτική Τέχνη. Η αρχή γίνεται με:

1. ήχος πλάγιος του τετάρτου
2. ήχος πρώτος
3. ήχος πλάγιος του πρώτου
4. ήχος τέταρτος 
5. ήχος τρίτος
6.  πλάγιος του τρίτου ή βαρύς
7. ήχος δεύτερος
8. ήχος πλάγιος του δευτέρου

Διδακτικό Υλικό

Για τα Θεωρητικά της Βυζαντινής Μουσικής χρησιμοποιούνται στοιχεία από βιβλία διαφόρων συγγραφέων - εκδοτών, όπως:

> Θεωρία Και Πράξη Της Εκκλησιαστικής Μουσικής, Γεώργιος Κωνσταντίνου, Αθήνα 2001

> Μέθοδος Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής (Θεωρία και Ασκήσεις), Διονυσίου Ηλιόπουλου, Αθήνα 1995

> Εκκλησιαστική Μουσική Α' Γυμνασίου (Διαδίκτυο)

> Θεωρία και Πράξη της Βυζαντινής Μουσικής, π. Βασιλείου Περουλάκη (Διαδίκτυο)

> Μάθε Ψάλλειν, Κυριάκου Κισκηρέα, Καλαμάτα 2020 (Διαδίκτυο)

τα οποία βασίζονται κυρίως:

στο Μέγα Θεωρητικόν του Χρυσάνθου εκ Μαδύτων (1832)
και τη Στοιχειώδη Διδασκαλία Εκκλησιαστικής Μουσικής της Επιτροπής (1883).

Για το πρακτικό μέρος της Βυζαντινής Μουσικής χρησιμοποιούνται:

το σύντομο Αναστασιματάριο του Ιωάννου Πρωτοψάλτου (έκδοσης 1905)
και το Ειρμολόγιον του ιδίου (έκδοσης 1903).

Για την πρακτική ψαλτική χρησιμοποιούνται τα προσόμοια του Άρχοντος Μουσικοδιδασκάλου & Πρωτοψάλτου Δ. ΣΟΥΡΛΑΝΤΖΗ (Διαδίκτυο).

Προαπαιτούμενα

για την παρακολούθηση των μαθημάτων:

► Βασικές γνώσεις χειρισμού υπολογιστή ή κινητού

► Πρόσβαση στο Διαδίκτυο

► Προσωπικό e‑mail (κατά προτίμηση Gmail)
(Αν δεν έχετε ήδη ένα λογαριασμό gmail, μπορείτε εύκολα να δημιουργήσετε έναν του τύπου: onoma@gmail.com (δημιουργία: gmail Λογαριασμός)

► Συσκευή κινητής τηλεφωνίας με ενεργό αριθμό

► Εφαρμογές: PDF Adobe Reader, Viber, Meet

(στην Αρχική Σελίδα της Google πατάτε τις κουκίδες δεξιά, το Meet βρίσκεται μέσα στις εφαρμογές και δεν χρειάζεται εγκατάσταση.)

► Η ύπαρξη γνώσεων μουσικής ή ψαλτικής ΔΕΝ αποτελούν προϋπόθεση.

Μέσω της εκπαιδευτικής πλατφόρμας παρέχονται:

• Οδηγίες χρήσης και πλοήγησης του ιστολογίου Εγχειρίδιο

• Χρηστικές ιστοσελίδες σχετικές περί την ψαλτική τέχνη Χρηστικά

• Ιστοσελίδες παροχής των καθ' ημέρα ακολουθιών Ακολουθίες και Τυπικό 

• Πληροφορίες για το Ισοκράτημα - τη βάση της Ψαλτικής τέχνης - και οδηγίες για το πως κρατάμε το ίσον στον ψάλτη

• Ιστοσελίδες με βίντεο βυζαντινής μουσικής από μεγάλες χορωδίες και επώνυμους πρωτοψάλτες διαθέσιμες στο πλαϊνό μενού: Βυζαντινά Μελωδήματα και Ψαλτική Ηχώ. (Δείτε εδώ)

• Σύνοψη των αναρτημένων άρθρων, ταξινομημένων ανά ετικέτα:

• Θεωρία, Ιστορία, Τυπικό, Δράση & Άκουσμα

• Οργανωμένο σύνολο μαθημάτων ανά Διδακτική Ενότητα ιδιαίτερα χρήσιμο για τη διαδικασία εκμάθησης.

• Σελίδες που περιγράφουν τον τρόπο Μελέτη της Ψαλτικής και τον δρόμο που οδηγεί στην οικείωση Της τέχνης του Ψάλλειν

• Σελίδες με συγκεντρωμένα ακούσματα από Προσόμοια - Ειρμοούς και το Σύντομο Αναστασιματάριον

• Σελίδα περί Φωνητικής και Ορθοφωνίας πολύ βοηθητική για τη φώνηση της ψαλτικής.

• Διαδικτυακά βιβλία :

Θεωρία & Πράξη της Βυζαντινής Μουσικής -

Αναστασηματάριον Σύντομο &

Προσόμοια

• Χώρος τηλε-συνάντησης / τηλε-εκπαίδευσης και επικοινωνίας: Τηλεματική

Παρέχεται πλήρης εκπαιδευτική υποστήριξη.
Ο εκπαιδευόμενος απευθύνεται στον συντονιστή είτε τηλεφωνικά, είτε μέσω Viber, είτε μέσω του CHAT ή μέσω Meet για άμεση επίλυση αποριών.

Κόστος προγράμματος

Το ετήσιο πρόγραμμα τηλεδιδασκαλίας ψαλτικής τέχνης προσφέρεται χωρίς οικονομική επιβάρυνση, ως διακονία προς δόξα Θεού και ως συμβολή στη διάδοση της ιερής μουσικής μας παράδοσης.
Ζητώ μόνο συνέπεια και σεβασμό στο πρόγραμμα, ώστε να υπάρχει πραγματική πρόοδος.
Όποιος το επιθυμεί μπορεί να συμβάλει, με τον τρόπο του.

Επικοινωνία - Εγγραφή

Η αίτηση συμμετοχής υποβάλλεται μέσω της ιστοσελίδας, είτε από τη φόρμα
«Επικοινωνήστε μαζί μας», είτε από το TAB  Επικοινωνία.
Μετά την υποβολή, ο συντονιστής επικοινωνεί με τον ενδιαφερόμενο και τον προσθέτει στην ομάδα Viber «Τηλεδιδασκαλείο Ψαλτικής Τέχνης», όπου αναρτώνται όλες οι σχετικές ενημερώσεις.

Κατακλείδα

Ο μελλοντικός σπουδαστής, αφού μελετήσει προσεκτικά τα παραπάνω, καλείται να επιλέξει την κατεύθυνση που επιθυμεί να ακολουθήσει και να ενημερώσει τον συντονιστή του προγράμματος.  

Τότε η θεόπνευστη μουσική των Αγγέλλων θα ανοίξει τις πύλες της. Εκεί θα του αποκαλυφθεί μια τέχνη που δεν είναι απλώς ήχος, αλλά προσευχή, δεν είναι απλώς γνώση αλλά βίωμα. 

Θα την εξερευνήσει με πόθο, θα την κατακτήσει με ταπείνωση και θα την μεταλαμπαδεύσει με αγάπη στις γενιές που έρχονται, ως πολύτιμο φως της εκκλησιαστικής ψαλτικής τέχνης - της τέχνης που αποτελεί ζωντανή έκφραση της Ορθόδοξης λατρείας και πνευματικότητας, της τέχνης που ενώνει γη και ουρανό.