ΘΕΩΡΙΑ 9η Ενότητα: Εκκλησιαστική Μελοποιία - Μόρια

Εκκλησιαστική Μελοποιία

Είδη Εκκλησιαστικής Μελοποιίας

Ανάλογα με τη χρονική αγωγή και τη γραμμή της μελωδίας που ακολουθεί κάθε μουσική σύνθεση διακρίνονται τα εξής είδη εκκλησιαστικής μελοποιίας:

α) Ειρμολογικά μέλη

Πρόκειται για σύντομα μέλη, τόσο ως προς τη χρονική αγωγή όσο και ως προς τημελωδική τους ανάπτυξη. Κάθε συλλαβή του κειμένου αντιστοιχεί συνήθως σε έναν φθόγγο  - χρόνο της μελωδίας. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τροπάρια, απολυτίκια, καθίσματα, ειρμοί κανόνων, στιχηρά προσόμοια, σύντομα μέλη ψαλμών κ.α..

β) Στιχηραρικά μέλη

Αποτελούν μουσικές συνθέσεις των οποίων προηγούνται ψαλμικοί στίχοι και διαθέτουν δικό τους μέλος. Χαρακτηρίζονται ως αργοσύντομα, καθώς σε κάθε συλλαβή του ποιητικού κειμένου αντιστοιχούν κατά κανόνα δύο χρόνοι της μελωδίας.

γ) Αργά μέλη

Είναι συνθέσεις στις οποίες μία συλλαβή εκτείνεται σε περισσότερους χρόνους και φθόγγους. Παρ’ όλα αυτά, διατηρούνται τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του εκάστοτε ήχου. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα χερουβικά, τα κοινωνικά κ.ά.

Στο Τηκεδιδασκαλείο Ψαλτικής Τέχνης θα εστιάσουμε στα σύντομα ειρμολογικά μέλη.

Οι Τόνοι της Κλίμακας - Μόρια

Είπαμε πως, το διάστημα μεταξύ δύο συνεχόμενων φθόγγων ονομάζεται Τόνος. Για καλύτερη κατανόηση, ο τόνος διαιρείται σε μικρότερα μέρη.

Σύμφωνα με την αριστοξένεια διαίρεση, η κλίμακα χωρίζεται σε 72 ίσα μέρη, τα οποία ονομάζονται μόρια.

Κατηγορίες διαστημάτων:

Διάστημα	Μόρια	Ονομασία
Τόνος	12	Μείζων Τόνος
Μικρότερο του τόνου	10	Ελάσσων Τόνος
Ακόμη μικρότερο του τόνου	8	Ελάχιστος Τόνος
Μισός τόνος	6	Ημίτονο
Μικρότερο του ημιτόνου	4	Εναρμόνιος Δίεση
Μεγαλύτερο του τόνου	14–20	Υπερμείζων Τόνος

Η Κλίμακα αποτελείται από δύο τετράχορδα:

• Οξύ - περιλαμβάνει τις υψηλές νότες 

• Βαρύ - περιλαμβάνει τις χαμηλές νότες

Κάθε τετράχορδο αποτελείται από 30 Μόρια.

Ο διαζευκτικός τόνος που ενώνει τα δύο τετράχορδα μεταξύ τους ή ο προσλαβανόμενος τόνος που τα συμπληρώνει, αποτελείται από 12 μόρια και είναι Μείζων Τόνος.

 

Συνεπώς, ο συνολικός αριθμός των μορίων της κλίμακας είναι 72, ανεξαρτήτως της εσωτερικής διαμόρφωσης των τόνων.