ΘΕΩΡΙΑ 15η Ενότητα: Ήχος πλ. δ΄

  Ήχος πλάγιος του Τετάρτου

Ο Πλάγιος του Τετάρτου είναι ένας από τους οκτώ ήχους της βυζαντινής μουσικής και κατέχει ιδιαίτερη θέση τόσο θεωρητικά όσο και λειτουργικά.

📌 Μαρτυρία του Ήχου

Η μαρτυρία του ήχου δηλώνει:

 = Ήχος Πλάγιος του Τετάρτου
                      = βάση του είναι ο φθόγγος Νη 
                        = η φθορά του ήχου, μας δείχνει την πορεία των διαστημάτων της  

                                        κλίμακάς του

🎼 Θεωρητικά Χαρακτηριστικά του Πλαγίου Τετάρτου Ήχου

• Κλίμακα: Χρησιμοποιεί τη φυσική Διατονική Κλίμακα, η οποία αντιστοιχεί περίπου στη φυσική Ντο μείζονα της ευρωπαϊκής μουσικής, χωρίς αλλοιώσεις.Αποτελείται από διαζευγμένα τετράχορδα με διαστήματα μείζονα, ελάσσονα και ελάχιστα.

• Διαστήματα: Χρησιμοποιεί διαστήματα που σχηματίζουν μια διατονική κλίμακα, με χαρακτηριστικά μόρια: 12–10–8–12 (ο διαζευκτικός τόνος) 12–10–8 (σύνολο 72 μόρια).

• Απήχημα: Το απήχημά του είναι χαρακτηριστικό και ξεκινά με τον φθόγγο Νη = Νε-άγιε: 

• > για τα σύντομα μέλη του:  

          

          > για τα αργοσύντομα μέλη του:  

• Δεσπόζοντες φθόγγοι: ο ΝΗ, ο ΒΟΥ, ο ΔΙ και ο άνω ΝΗ'
  
  
• Καταλήξεις: 
• ατελείς στον Βου, Δι και άνω Νη' 
• εντελείς στον Νη και στον Δι      
• τελικές στον Νη

• Έλξεις: 
• ο κάτω Ζω με δίεση προς τον Νη     
• ο ΠΑ με δίεση προς τον ΒΟΥ   
• ο ΓΑ με δίεση προς τον ΔΙ  
• ο άνω ΖΩ' έχει ύφεση όταν το μέλος φθάνει μέχρι σε αυτόν και κατεβαίνει.  
  Είναι  όμως φυσικός όταν η μελωδία περνά από αυτόν και ανεβαίνει· κατά την κάθοδο είναι πάλι με ύφεση.

• Στίχος: αρχίζει από τον Νη, φθάνει έως τον Δι και καταλήγει στον Νη                           

          

Η μελωδική γραμμή του στίχου αποτελεί μία από τις κλασικές θέσεις του πλαγίου τετάρτου ήχου, οι οποίες απαντώνται συχνά στα ψαλλόμενα τροπάρια του ήχου αυτού.

       🕊️ Λειτουργική και Πνευματική Διάσταση

• Μέλη: Στον πλάγιο του τετάρτου έχουν τονιστεί μέλη Ειρμολογικά. Στιχηραρικά και Παπαδικά.

• Χρήση: Ψάλλεται συχνά σε τροπάρια που εκφράζουν θαυμασμό, κατάνυξη ή δοξολογία. Παραδείγματα: «Ω του παραδόξου θαύματος», «Τη υπερμάχω», «Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις».

• Αισθητική: Θεωρείται “κορωνίς” των ήχων, καθώς περικλείει στοιχεία από όλους τους άλλους. Έχει ευρύτητα, λαμπρότητα και συχνά θεωρείται ως “τελείωση” της μουσικής πορείας.

• Συμβολισμός: Πολλοί θεωρητικοί τον περιγράφουν ως “δύο φορές άκρο της φωνής”, γιατί αγκαλιάζει τόσο τις υψηλές όσο και τις χαμηλές περιοχές της φωνής.